Sultan Han Tarihi ve Özellikleri

'Tarih Bölümü' forumunda EyLüL tarafından 15 Şub 2012 tarihinde açılan konu



  1. Sultan Han Tarihi ve Özellikleri


    Dönem Selçuklu
    Tip Han
    Yer Aksaray/Sultanhanı
    Yapılış Tarihi 1229
    Banii I. Alaeddin Keykubad
    Selçuklu hanlarından olan bu eser Aksaray'ın kendi adıyla anılan Sultanhanı kasabasındadır. Sultan Han, askeri ve ticari önemi yüksek kervanyolu üzerinde yüzyıllar boyu hizmet veren bir vakıf eseri oluşu yanında, köşk mescidli, müstahkem mimarisi ve Zengi sanatı üslubuyla renklendirilmiş süslemeleriyle Anadolu Selçuklu kervansaraylarının en gösterişli örneğidir ve en büyüğüdür. Klasik Selçuklu kervansaray şemasının örneklerindendir. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce 1959-1968 yılları arasında kısmen restore edilmiştir. Bugün müze olarak kullanılmaktadır. Kısmen onarılan hanın süslemeleri de göz önünde tutularak yeniden elden geçirilmesi gerekmektedir.

    TARİHÇESİ
    13.yy.’da Aksaray’da inşa edilmiş olan handır. Üzerinde yer alan kitabesine göre 1229 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat tarafından yaptırılmıştır. Mimarı ise Şamlı Muhammed b. Havlan’dır. Han inşa edildiği dönemde bir askeri üs olarak da kullanılmıştır. Bu nedenle birçok savaşlara da sahne olmuş, zarar görmüştür. III. Gıyaseddin Keyhusrev döneminde de yangın geçirmiş, 1269 yılında restore edilmiştir. Son yüzyılda civardaki köylülerin taş ocağı haline gelmiş olan Han, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce 1959-1968 yılları arasında kısmen restore edilmiştir. Bugün müze olarak kullanılmaktadır.

    MİMARİ ÖZELLİKLERİ
    Düz bir arazi üzerinde inşa edilmiş olan han, kale görünümündedir. Malzeme olarak kesme taş kullanılmış, dış cephe kuleler ile desteklenmiştir. Yapı revaklı avlu ve kapalı holden oluşan iki bölümlü bir plana sahiptir. Taç kapı Doğu cephede yer almaktadır. Oldukça gösterişli olan bu kapı, derin niş mukarnaslı bir kavsaraya sahiptir. Bitkisel ve geometrik motifler oldukça ince bir işçilikle bezenmiştir. Kapının iki yanında birer niş bulunmakta, bu nişler üzerinde Selçuklu sülüsüyle yazılmış inşa kitabesi ve usta kitabesi yer almaktadır. Bugün taç kapının üst bölümü yıkılmış, ayrıca kapı söveleri savaşlar sırasında ciddi zararlar görmüştür. Kapıdan eyvan şeklindeki bir koridorla avluya geçilmektedir. Avlunun doğusunda 11 oda, batısında aynı sayıda iki sıralı revaklar bulunmaktadir. Bu revakların kemerleri ile odaların kapı çerçeveleri geometrik motifler ile süslenmiştir. Bütün mekanlar beşik tonoz ile örtülmüştür. Avlunun ortasında ise sivri kemerli köşk mescit bulunmaktadır. Bu köşk mescit özenle inşa edilmiş olup, zengin geometrik motifler ile bezenmiştir. Yalnız bugün harap bir haldedir. Hanın kapalı bölümüne ise ikinci taçkapıdan girilmektedir. Bu taçkapıda dıştaki ile aynı mimari ve süsleme özelliklerine sahiptir. Hanın bu kapalı bölümü, kışlık olarak adlandırılmaktadır. Bu bölüm üç nefli bir hol şeklinde planlanmıştır. Mekanın orasında aydınlık kubbesi bulunmakta ve kubbeye de mukarnaslı tromplar ile geçiş sağlanmaktadır. Dıştan yüksek sekizgen kasnaklı bir külahla örtülmüş olsa da zamanla bu külah yıkılmıştır. Hanın su ihtiyacını karşılayan su kurşundan yapılmış künklerle yakınında bulunan bir köyden getirilmiştir. Çeşmelerin yanı sıra avlulu bölümde karşılıklı beşer, hol kısmında dörder sıra su oluğu yerleştirilmiştir.