Dünyanın şekli ve hareketleri hakkında bilgi

'Ders notları' forumunda anniccha tarafından 6 Kasım 2010 tarihinde açılan konu


  1. Dünyanın şekli ve hareketleri hakkında bilgi

    A. DÜNYANIN ŞEKLİ
    Dünya, kutuplardan hafifçe basık, Ekvatordan şişkin kendine has bir şekle sahiptir. Buna geoit denir. Dünyanın geoit şekli, kendi ekseni etrafında dönüşü sırasında oluşan, merkez kaç kuvvetiyle savrulması sonucu meydana gelmiştir.

    Dünyanın Şeklinin Sonuçları
    Ekvatorun uzunluğu tam bir meridyen dairesinin uzunluğundan daha fazladır.
    Ekvator yarıçapı, kutuplar yarıçapına göre 21 km daha uzundur.
    Dünyanın şeklinden dolayı, güneş ışınları yeryüzüne farklı açılarla düşer.
    Sıcaklık dağılışını etkiler. Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe Sıcaklık değerleri düşer.
    Dünyanın şeklinden dolayı, Dünyanın bir yarısı karanlıkken diğer yarısı aydınlıktır. Aydınlanma çizgisi daire biçiminde olur. Buna aydınlanma çemberi de denir.
    Kutuplar, Dünyanın merkezine (Ekvatora göre) daha yakındır. Bunun sonucu olarak, yerçekimi Ekvatorda az, kutuplarda daha fazladır.
    Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızı Ekvatordan kutuplara gidildikçe azalır.
    Ekvatordan kutuplara gidildikçe, paralel boyları ve meridyenler arası mesafe azalır.
    Dünyanın şeklinden dolayı, harita çizimlerinde hatalar meydana gelir.
    Kutup yıldızının görünüm Açısı bulunduğumuz yerin enlem derecesini verir.

    B. DÜNYANIN HAREKETLERİ
    1. Dünyanın Kendi Ekseni Etrafında Dönmesi (Günlük Hareket)
    Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, batıdan doğuya doğru 24 Saatte tamamlar. Buna 1 Gün denir.
    Dünyanın Kendi Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları
    Gece ve gündüz birbirini takip eder.
    Güneş ışınlarının günlük geliş Açıları değişir.
    Günlük sıcaklık farkları meydana gelir. Bunun sonucunda;
    – Fiziksel çözülme oluşur.
    – Günlük Basınç farkları oluşur.
    – Meltem rüzgârları oluşur.

    Merkez kaç kuvveti meydana gelir. Bunun sonucunda;
    – Sürekli rüzgârların (Alize, Batı, Kutup) yönlerinde sapmalar meydana gelir.
    – Okyanus akıntıları (Gulf - stream, Labrador, vs.) halkalar oluşturur ve yönlerinde sapmalar olur.
    Yerel Saat farkları meydana gelir.
    Cisimlerin gün içindeki gölge uzunlukları değişir.
    Güneş doğuda erken doğar, batar ve batıda geç doğar, batar.
    Dinamik basınç kuşakları meydana gelir.

    2. Dünyanın Güneş Etrafında Dönmesi (Yıllık Hareket)
    Dünya, kendi ekseni etrafındaki günlük dönüşünü sürdürürken, bir yandan da Güneşin çevresinde dolanır. Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü elips şeklindeki bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna 1 yıl denir.
    Dünya, 939 milyon km lik yörüngesi üzerinde saatte 108 bin km. hızla hareket eder.
    Dünyanın Güneşe olan uzaklığı sabit değildir. Bazen yaklaşırken, bazen uzaklaşır. Bunun nedeni, Dünya yörüngesinin elips şeklinde olmasıdır. Dünyanın Güneşe en yakın olduğu 3 Ocak tarihine Perihel (Günberi) denir. Dünyanın Güneşten en uzak olduğu 4 Temmuz tarihine ise Afel (Günöte) denir.

    Dünyanın Güneş Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları
    Mevsimlerin oluşmasına ve değişmesine neden olur.
    Mevsimlik sıcaklık farkları meydana gelir.
    Kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur.
    Muson rüzgârları meydana gelir.
    Gece - gündüz uzunlukları değişir.
    Güneşin ufuk üzerinde doğduğu yer ve saat ile, Güneşin ufukta battığı yer ve saat değişir.
    Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları değişir.
    Cisimlerin gölge boyları değişir.
    Aydınlanma çemberi mevsimlere göre yer değiştirir.
    Güneş ışınları yıl boyunca dönencelere bir kez, dönenceler arasına iki kez dik düşer.

    Dünyanın Eksen Eğikliği
    Dünyanın elips şeklindeki yörüngesinden geçen düzleme Ekliptik (yörünge) düzlemi, Ekvatordan geçen düzleme ise Ekvator düzlemi denir.
    Bu iki düzlem birbiriyle çakışmaz. Çünkü, Dünyanın ekseni ekliptik düzleme tam dik değildir. Başka bir ifadeyle, Dünya ekseni ile ekliptik düzlemi arasında 66° 33', Ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasında 23° 27' lık bir Açı vardır.
    İşte yukarıda, Dünyanın Güneş etrafındaki hareketinin sonuçlarında sayılanların asıl nedeni, Dünyanın ekseninin eğik olmasıdır. Buradan, “Dünyanın Güneş çevresinde dönüşünün sonuçları, eksen eğikliği ile birlikte ortaya çıkar sonucunu çıkarabiliriz.
    Dünya ekseninin 23°27' eğik oluşunun sonuçları şunlardır:
    Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı yıl boyunca değişir.
    Güneşin doğuş ve batış Saatleri ile yerleri değişir.
    Aydınlanma çemberinin sınırı mevsimlere göre değişir.
    Mevsimlerin oluşumuna neden olur.
    21 Aralıkta Güney Yarım Kürenin, 21 Haziranda ise, Kuzey Yarım Kürenin Güneşe daha dönük olmasına neden olur.
    Gece ile gündüz süreleri arasındaki farkın, Ekvatordan kutuplara gidildikçe artmasına neden olur.
    "Ekvator çizgisi üzerinde yıl boyunca gece ve gündüz süreleri değişmez."
    *Yıl içinde cisimlerin gölge uzunlukları değişir.
    *Dönencelerin ve kutup dairelerinin sınırlarını belirleyerek, matematik iklim kuşaklarının oluşumuna neden olur.

    MEVSİMLER ve ÖZELLİKLERİ
    Dünyanın Güneş etrafında dönmesi ve eksen eğikliğine bağlı olarak dört önemli gün ortaya çıkar. Bu Günler aynı zamanda mevsimlerin başlangıcıdır.
    21 Mart ve 23 Eylül tarihlerine Ekinoks (gece - gündüz eşitliği) tarihleri, 21 Aralık ve 21 Haziran tarihlerine de solstis (gündönümü) tarihleri denir.

    21 HAZİRAN
    a. Kuzey Yarım Küre
    Güneş ışınları Yengeç Dönencesine 90°lik açı ile düşer.
    Yaz mevsiminin başlangıcıdır.
    En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.
    Yengeç Dönencesinden kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır.
    Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar gündüzler gecelerden uzundur.
    Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesine teğet geçer.
    Yengeç Dönencesinin kuzeyi, güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.
    Yengeç Dönencesinin kuzeyinde en kısa gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar.

    b. Güney Yarım Küre
    Güneş ışınları Oğlak Dönencesine 43°06' lık açı ile düşer.
    Kış mevsiminin başlangıcıdır.
    En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
    Oğlak Dönencesinden güneye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır.
    Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 23 Eylül tarihine kadar geceler gündüzlerden uzundur.
    Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesine teğet geçer.
    Oğlak Dönencesinin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.
    Oğlak Dönencesinin güneyinde en uzun gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.

    23 EYLÜL
    Kuzey ve Güney Yarım Küre
    Güneş ışınları öğle vakti Ekvatora 90°lik açı ile düşer.
    Gölge boyu Ekvatorda sıfırdır.
    Güneş ışınları bu tarihten itibaren Güney Yarım Küreye dik düşmeye başlar.
    Bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Kürede geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Güney Yarım Kürede ise tam tersi olur.
    Bu tarih Kuzey Yarım Kürede Sonbahar, Güney Yarım Kürede İlkbahar başlangıcıdır.
    Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.
    Dünyada gece ve gündüz birbirine eşit olur.
    Bu tarih Kuzey Kutup Noktasında 6 aylık gecenin, Güney Kutup Noktasında ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.

    21 ARALIK
    a. Kuzey Yarım Küre
    Güneş ışınları Yengeç Dönencesine 43°06' lık açı ile gelir.
    Kış mevsiminin başlangıcıdır.
    En uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.
    Yengeç Dönencesinden kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır.
    Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Fakat 21 Mart tarihine kadar, geceler gündüzlerden uzundur.
    Aydınlanma çemberi Kuzey Kutup Dairesine teğet geçer.
    Yengeç Dönencesinin kuzeyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dar açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları büyümeye başlar.
    Yengeç Dönencesinin kuzeyinde en uzun gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları kısalmaya başlar.

    b. Güney Yarım Küre
    Güneş ışınları Oğlak Dönencesine 90° lik açı ile gelir.
    Yaz mevsiminin başlangıcıdır.
    En uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.
    Oğlak Dönencesinden güneye gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır.
    Bu tarihten itibaren gündüzler kısalmaya geceler uzamaya başlar. Ancak 21 Mart tarihine kadar, gündüzler gecelerden uzundur.
    Aydınlanma çemberi Güney Kutup Dairesine teğet geçer.
    Oğlak Dönencesinin güneyi güneş ışınlarını yıl içerisinde alabileceği en dik açı ile alır. Bu tarihten itibaren güneş ışınlarının gelme açıları küçülmeye başlar.
    Oğlak Dönencesinin güneyinde en kısa gölge yaşanır. Bu tarihten itibaren gölge boyları uzamaya başlar.

    21 MART
    Kuzey ve Güney Yarım Küre
    Güneş ışınları öğle vakti Ekvatora 90° lik açı ile düşer.
    Gölge boyu Ekvatorda sıfırdır.
    Güneş ışınları bu tarihten itibaren Kuzey Yarım Küreye dik düşmeye başlar.
    Bu tarihten itibaren Güney Yarım Kürede geceler, gündüzlerden uzun olmaya başlar. Kuzey Yarım Kürede ise tam tersi olur.
    Bu tarih Güney Yarım Kürede Sonbahar, Kuzey Yarım Kürede İlkbahar başlangıcıdır.
    Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer. Bu tarihte Güneş her iki kutup noktasında da görülür.
    Dünyada gece ve gündüz süreleri birbirine eşit olur.
    Bu tarih Güney Kutup Noktasında 6 aylık gecenin, Kuzey Kutup Noktasında ise 6 aylık gündüzün başlangıcıdır.
     


Similar Threads: Dünyanın şekli
Forum Başlık Tarih
Ders notları Dünyanın şekli hakkında görüşler öne süren bilim adamlar hakkında kısa bilgi 30 Mart 2015
Ders notları Dünyanın şeklinin sonuçları 25 Şubat 2011
Ders notları dünyanın şekli ile ilgili bilgiler 9 Mart 2015
Ders notları dünyanın şekli ve sonuçları konu anlatımı 2 Ekim 2008
Ders notları Pisagor Dünyanın Yuvarlak Olduğunu Nasıl Buldu 22 Haziran 2012