Deli Dumrul Destanı Özeti

'Ders notları' forumunda anniccha tarafından 18 Eki 2010 tarihinde açılan konu

  1. Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Destanı Özeti
    Dede Korkut Hikayeleri Deli Dumrul Destanı
    Deli Dumrul Hikayesi Olay Örgüsü ve Kişiler

    Olay Örgüsü
    Deli Dumrul adlı genç kuru bir çayın üzerine köprüyaptırır ve gelip geçenden haraç alır. Köprünün yanında bir er ölür.Deli Dumrul da Allaha yakarır, yiğidin canını geri alacağım der.Yiğidi öldürenin Azrail oldu ğunu öğrenir ve ona meydan okur. Bundanhoşlanmayan Allah da Azraile Deli Dumrulun canını almasını emreder.Deli dumrul Azraille başa çıkamayınca Allaha yalvarıp yakarır. Allahda Deli Dumrulu kendi canı yerine bir can bulması şartıyla bağışlar.Anne ve babası can vermeyi reddederler. Helalliği ise canını Delidumrul için feda etmeye razıdır. Bunun üzerine Deli Dumrul bunukabullenemez ve tanrıdan alacaksa herikisinin de canını almasını ister.Sözleriyle Allahı etkiler. Bunun üzerine tanrı Deli Dumrulun anne vebabasının canlerını alıp, ona ve karısına 140 yıl can bağışlar.

    Kişi Çözümleme

    DeliDumrul:Güçlü, herşeyi kaba kuvvetle çözümleyebileceğini düşünen evli,iki çocuk babası yiğit bir bey oğlu. Ölümle karşılaşıncaya kadarkorkusuz görünen, canı tatlı bahadır, savaşçı bir karakter.

    Annesi: Canı oğlundan bile tatlı, iş cana gelince mala önem vermeyen zengin bey karısı.

    Babası: Ak sakallı, yaşlı, tatlı canı söz konusu olunca mala kıymet vermeyen zengin bir bey ve vefasız bir baba.

    Helalliği(Karısı): Deli Dumrul için canına kıyabilen, maddiata önem vermiyen eşine sadık, iki çocuk annesi, varlıklı bir kadın.

    Allah:Herşeyin üstünde, esirgeyen, bağışlayan, iyinin yanında yer alan, hertürlü günahı bağışlayabilen ama saygısızlığı affetmeyen doğa üstüevrenin hakimi güç.

    Azrail: Doğa üstü güçlü olduğunun farkında, aksakallı, fersiz gözlü ve Allahın emir kulu. Bu destnda Müslümanlıkaaykırı olarak kısmen Azrailin tanımı yapılmış.

    Olay Örgüsü (nedenleri)
    DeliDumrulun egoist, bencil ve Azraili tanımayan biri olmasının nedenionu iyi eğitemeyen ve onun davranışlarından sorumlu olan anne vebabasıdır. Eden bulur denildiği gibi bu hatalarını canlarıylaödemişlerdir. Deli Dumrulun başına gelenlerin en büyük sebebi Allahınbirliğini tanımaması ve Ona karşı saygısızlık yapmasıdır. Başınagelenler Deli Dumrulun değişiminin en büyük nedenidir. Hikayeninbaşında Deli Dumrul karşımıza egoist ve maddiata önem veren biri olarakçıkmıştır. Allahın yüceliğini ve Azrailin onun güçlü bir emir kuluolduğunu ölümle burun buruna gelerek öğrenmesi Deli Dumrulu çokdeğiştirmiştir. Bunun sonucunda ailesine bağlı, karısına ve çocuklarınailgi gösteren, maneviyata önem veren biri olmuştur. Ayrıca hiçbirşeydenkorkmayan bir efe iken, Allaha şükretmesini bilen kendinden güçlüolanlardan kormayı öğrenmiş biri haline gelmiştir. Bu değişimler sonucutanrıya karşı olan tavrı da değişmiştir. Karısının canının yanındaölmeye hazır olması tanrıyı etkilemiş ve affedilmesini sağlamıştır.

    Akım Özellikleri
    Hikayeningenelinde idealist, romantik ve metaryalist bir dünya görüşü hakimdir.Tanrıya saygısızlık ve itaatkarsızlık büyük bir suç olarak görülmekle,bu akımda biri için can feda etmek herşeyin üstünde tutulmaktadır.Hikayede, Allahın en büyük günahları bile affedebileceği gibiİslamiyeti kabul ettirici özellikler kullanılmıştır. Ayrıca buefsaneyle İslamiyeti yeni yeni kabul eden Oğuzlara, İslamın Şamanizmgibi şekilci bir din olmadığı anlatılmıştır. Hikayede İslam dininde,Şamanizmin tam tersine Tanrı ile kul arasına birinin giremeyeceğininde üstüne basılmıştır. Hikayenin temelinde Oğuzların sosyolojik hayatıyatmaktadır. Bu efsanele insanlara ders vermeye çalışılmış veOğuzlardaki ideal alp tipi insan yaratılmıştır.

    Eserdeki Dil ve Anlatım Özellikleri
    DeliDumrul Destanı hikaye halindeyken destana dönüştürülmek istenmiş; buyüzden yarı nesir, yarı nazım halinde kalmış. Destan eski Türkçe ilegünümüz Türkçesinin bir senteziyle yazılmış. Olay içinde kullanılansıfatlar ve benzetmeler doğadan seçilmiş. Örnek olarak “Kaza benzer kızımın gelinimin çiçeği oğul mısrası gösterilebilir. Burada DeliDumrulun annesi gelinini kaza, oğlunu da onun çiçeğine benzetmiştir.Ayrıca hikayenin genelinde tezatlarla ve secilerle süslenmiş akıcı biranlatım kullanılmış. Yarı Türkçeleşmiş tamlamalar da yazı içinde yeralmaktadır. Örneğin “akça göğsüm tamlamasında “akça kelimesi eskiTürkçeden, “göğsüm kelimesi ise günümüz Türkçesinden gelmektedir.

    Cümle Yapısı ve Anlatım Yolları
    DeliDumrul Destanının genelinde, “uçup geldi, sen ona var gibi kısa eylemcümlelerinin yanında, en fazla 6-7 kelimeden oluşmuş kullanılmış.Ayrıca mecazlı anlatımlara da yer verilmiş. İyi kurgulanmış yapısındandolayı Dede Korkut hikayeleri diğer Türk edebi eselerinden daha üstünve ağır gösterilmiştir.

    Şiirsel Söyleyişler ve Ahenk Unsurları
    Yazının bir kısmı şiir formatıyla yazıldığından dolayı, uyak gibi şiirsel unsurlar ön planda.
    Parçanıngenelinde kullanılmış olan uyaklar ilk seferde göze batıyor ve kulağahoş geliyor. Ayrıca genelde ikilemeler de bolca kullanılmış. Düz yazıbölümlerinin içinde akıcılığı sağlayan seciler dikkat çekiyor.